Τι σημαίνει «Ρωσοπόντιος»;

«Σα ξένα είμαι Έλληνας και σην Ελλάδαν ξένος», λέει το ποντιακό παραδοσιακό τραγούδι «Πατρίδα μ’ αραεύω σε», που έγινε γνωστό στο ευρύ κοινό μέσα από τη φωνή του Στέλιου Καζαντζίδη. Μέσα σε αυτόν τον στίχο χωρά ίσως η εμπειρία πολλών Ποντίων που έφτασαν στην Ελλάδα από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Οι Πόντιοι είναι Έλληνες που ζούσαν επί αιώνες στην περιοχή του Πόντου, στα νότια παράλια της Μαύρης Θάλασσας ή του Ευξείνου Πόντου. Ζούσαν σ’ εκείνες τις περιοχές από την αρχαιότητα και στην πλειοψηφία τους ήταν χριστιανοί. Οι περισσότερες από αυτές τις περιοχές ανήκουν σήμερα στην Τουρκία.

Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδιαίτερα μετά την ήττα των Οθωμανών στο Σαρίκαμις και την κατάληψη της Τραπεζούντας από τους Ρώσους το 1916, οι Πόντιοι κατηγορήθηκαν ότι υποστήριζαν τον ρωσικό στρατό. Ακολούθησαν διώξεις, εξορίες και τάγματα εργασίας, στα οποία οδηγήθηκαν χιλιάδες άνδρες.

Πολλοί λιποτάκτησαν και κατέφυγαν στα βουνά για να σωθούν, ενώ άλλοι εγκατέλειψαν τις εστίες τους και πέρασαν προς τη Ρωσία και τον Καύκασο. Τον Δεκέμβριο του 1916 εκδόθηκε διάταγμα που προέβλεπε την εξορία ανδρών ηλικίας από 18 έως 40 ετών.

Διαβάστε επίσης:
Γενοκτονία των Ποντίων – Από τον διωγμό στην προσφυγιά και τη μνήμη
Η ιστορία του ξεριζωμού μέσα από τις φυγές, τις οικογενειακές αφηγήσεις και τη μνήμη που πέρασε από γενιά σε γενιά.

Η εκδίωξη των Ποντίων συνεχίστηκε και μετά τη συνθηκολόγηση και την αποχώρηση της Ρωσίας από τον πόλεμο. Μετά την άφιξη του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα το 1919 και την ενίσχυση του κεμαλικού κινήματος, οι διωγμοί εναντίον του ελληνισμού του Πόντου μπήκαν σε μια νέα και ακόμη σκληρότερη φάση.

Η ολοκλήρωση του ξεριζωμού τους επήλθε με τη «Σύμβαση περί Ανταλλαγής των ελληνικών και τουρκικών πληθυσμών», η οποία υπογράφηκε στη Λωζάνη της Ελβετίας στις 30 Ιανουαρίου 1923.

Πολλοί Πόντιοι κατέφυγαν στην Ελλάδα, ενώ άλλοι εγκαταστάθηκαν στη Ρωσία, στη Γεωργία και σε άλλες περιοχές της μετέπειτα Σοβιετικής Ένωσης.

Όταν, αρκετές δεκαετίες αργότερα, πολλοί από αυτούς και οι απόγονοί τους ήρθαν στην Ελλάδα, ονομάστηκαν «Ρωσοπόντιοι». Ο όρος χρησιμοποιήθηκε χωρίς ιδιαίτερη ακρίβεια, αφού αρκετοί δεν είχαν γεννηθεί στη Ρωσία αλλά στη Γεωργία, στο Καζακστάν, στην Αρμενία, στην Ουκρανία και σε άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες. Όσοι προέρχονταν από τη Γεωργία και τις γύρω περιοχές αποκαλούνταν συχνά και «Καυκάσιοι».

Διαβάστε επίσης:
Διδώ Σωτηρίου – Οι νεκροί περιμένουν
Ένα απόσπασμα για τους ξεριζωμένους που φτάνουν στην Ελλάδα και ανακαλύπτουν ότι η προσφυγιά δεν τελειώνει πάντοτε με την άφιξη.

Την ίδια περίοδο ήρθαν στο φως και περιπτώσεις παράνομων ελληνοποιήσεων ανθρώπων από χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οι υποθέσεις αυτές δημιούργησαν ένα κλίμα γενικευμένης καχυποψίας, με αποτέλεσμα ακόμη και Πόντιοι με πραγματική ελληνική καταγωγή να αναγκάζονται να αποδεικνύουν την ταυτότητα και την ιστορία της οικογένειάς τους.

Έτσι, ο όρος «Ρωσοπόντιος» απέκτησε σταδιακά υποτιμητική και συχνά ρατσιστική σημασία. Αντί να περιγράφει απλώς έναν τόπο προέλευσης, χρησιμοποιήθηκε για να παρουσιάζει αυτούς τους ανθρώπους ως ξένους ή ως λιγότερο Έλληνες.

Γι’ αυτό και πολλοί δεν αποδέχονται τον χαρακτηρισμό. Προτιμούν να αυτοπροσδιορίζονται ως Πόντιοι, Έλληνες του Πόντου ή Έλληνες από την πρώην Σοβιετική Ένωση.

Η λέξη, λοιπόν, δεν είναι ένας απλός γεωγραφικός προσδιορισμός. Κουβαλά μέσα της τον ξεριζωμό και τη δυσκολία ενός ανθρώπου να φτάνει σε έναν τόπο που θεωρεί πατρίδα του και να ακούει ότι είναι ξένος.

«Σα ξένα είμαι Έλληνας και σην Ελλάδαν ξένος».

Άμα γουστάρεις, ακολούθησε το Περιθώριο στο Google News