Κάθε εποχή έχει τα παιδιά που πληρώνουν τους πολέμους των μεγάλων.
Αυτό σκέφτεται κανείς κοιτάζοντας τις φωτογραφίες του David “Chim” Seymour από το έργο του Children of Europe. Δεν είναι μόνο φωτογραφίες από τη μεταπολεμική Ευρώπη. Είναι μαρτυρίες μιας παιδικής ηλικίας που διακόπηκε βίαια. Παιδιά που έμαθαν πολύ νωρίς τι σημαίνει φόβος, απώλεια, πείνα, προσφυγιά, σιωπή.
Διαβάστε επίσης:
Teresa Adwentowska: Η ιστορία πίσω από τη γνωστή φωτογραφία του David Seymour
Το παιδί που έγινε σύμβολο των πληγών που άφησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στην παιδική ηλικία.
Ο Seymour, ένας από τους ιδρυτές του Magnum, ταξίδεψε το 1948 σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, με ανάθεση της UNICEF και της UNESCO, για να φωτογραφίσει τα παιδιά που είχαν επιβιώσει από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παιδιά σε καταφύγια, σε κατεστραμμένες πόλεις, σε στρατόπεδα, σε νοσοκομεία, σε ιδρύματα. Παιδιά που ο πόλεμος τα βρήκε πριν προλάβουν να καταλάβουν και να γνωρίσουν τον κόσμο.
Και ίσως αυτό είναι το πιο σκληρό. Ότι για τους μεγάλους ο πόλεμος έχει ημερομηνίες. Αρχίζει, τελειώνει, γράφεται στα βιβλία, γίνεται επέτειος. Για τα παιδιά όμως δεν τελειώνει πάντα όταν σωπάσουν τα όπλα. Συνεχίζεται στο σώμα, στο βλέμμα, στον ύπνο, στον τρόπο που μαθαίνουν να φοβούνται πριν ακόμη μάθουν να ζουν.
Στις φωτογραφίες του Seymour δεν υπάρχει φωνή. Υπάρχει όμως κάτι πιο δυνατό. Το βλέμμα. Εκείνο το βλέμμα των παιδιών που μοιάζει να ρωτά χωρίς να περιμένει απάντηση. Δεν ζητά λύπηση. Δεν ζητά εύκολα λόγια. Ζητά μόνο να μην ξεχαστεί.
Και όμως, τόσα χρόνια μετά, αυτές οι εικόνες δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν. Αλλάζουν τα σύνορα, οι στολές, οι γλώσσες. Αλλάζουν και τα ονόματα των πολέμων. Μα τα παιδιά παραμένουν τα ίδια. Κάπου και σήμερα υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν σε σκηνές, σε προσφυγικούς καταυλισμούς, σε βομβαρδισμένες γειτονιές, σε σπίτια όπου η φτώχεια και ο φόβος έχουν γίνει καθημερινότητα.
Η παιδική ηλικία είναι ίσως το πρώτο θύμα κάθε πολέμου και κάθε κοινωνικής αποτυχίας. Πριν χαθούν οι πόλεις, πριν γκρεμιστούν τα σπίτια, χάνεται η ασφάλεια και γκρεμίζεται η βεβαιότητα πως ο κόσμος είναι ένας τόπος όπου μπορείς να μεγαλώσεις ήσυχα.
Ο Seymour δεν φωτογράφισε απλώς παιδιά. Φωτογράφισε αυτό που μένει όταν οι μεγάλοι αποτυγχάνουν. Και το έκανε με έναν τρόπο βαθιά ανθρώπινο. Όχι για να δείξει τη δυστυχία σαν θέαμα, αλλά για να την αφήσει να σταθεί μπροστά μας με αξιοπρέπεια.
Γι’ αυτό οι φωτογραφίες αυτές εξακολουθούν να μας κοιτούν. Δεν μας μιλούν μόνο για την Ευρώπη μετά τον πόλεμο. Μας μιλούν για κάθε εποχή που άφησε τα παιδιά της εκτεθειμένα. Για κάθε κοινωνία που πρώτα πλήγωσε τους πιο αδύναμους και ύστερα μίλησε για ανοικοδόμηση.
Το πιο δύσκολο ερώτημα σήμερα δεν είναι τι έπαθαν τότε εκείνα τα παιδιά. Το πιο δύσκολο είναι ποια παιδιά αφήνουμε σήμερα να πληρώνουν, ξανά και ξανά, τους πολέμους και τις αποτυχίες των μεγάλων.
