Τι ζωή περιμένει έναν άνθρωπο όταν βγει από το ψυχιατρείο;
Θα βρει κάποιον να τον στηρίξει, ανθρώπους να κάνει παρέα, έναν τόπο όπου θα νιώθει ότι ανήκει;
Ή θα συνεχίσει να ζει απομονωμένος, αυτή τη φορά έξω από τους τοίχους του;
Ο φωτογράφος και δημοσιογράφος Θοδωρής Νικολάου πλησίασε αυτόν τον κόσμο έχοντας γνωρίσει ο ίδιος την κατάθλιψη. Η αναζήτηση θεραπείας τον είχε φέρει αντιμέτωπο με τις δυσκολίες του συστήματος ψυχικής υγείας. Από αυτή την προσωπική εμπειρία γεννήθηκε η ανάγκη να γνωρίσει και να φωτογραφίσει ανθρώπους που περνούσαν τις δικές τους δυσκολίες.
Διάβασε επίσης:
Alex Majoli: Αναμνήσεις από το ψυχιατρείο της Λέρου
Ο Alex Majoli φωτογραφίζει τους ανθρώπους της Λέρου, καταγράφοντας τον εγκλεισμό και την εγκατάλειψη που σημάδεψαν τη ζωή τους.
Άρχισε να επισκέπτεται ψυχιατρικά νοσοκομεία και τμήματα σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Μέχρι την παρουσίαση του έργου του, το 2022, είχαν περάσει πέντε χρόνια συστηματικών επισκέψεων. Σε έναν τοίχο του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής βρήκε γραμμένη τη φράση «Wish Peace in Mind». Αυτή η ευχή για λίγη ηρεμία στον νου έδωσε το όνομά της στο έργο «Επί νοός ειρήνη».

Μέσα στα νοσοκομεία φωτογράφισε τη δύσκολη καθημερινότητα των ανθρώπων και των συγγενών τους. Μια μητέρα κρατούσε τα χέρια του γιου της, δεμένα με ιμάντες. Κάποιος άλλος είχε γράψει στον τοίχο προσωπικές σκέψεις και γεγονότα που τον οδήγησαν εκεί. Όταν ο φωτογράφος επέστρεψε μία εβδομάδα αργότερα, ο τοίχος είχε βαφτεί. Τα γραπτά είχαν σβηστεί. Ο άνθρωπος που τα είχε γράψει παρέμενε στο νοσοκομείο.
Η δουλειά του, όμως, συνεχίστηκε και στις δομές που βοηθούν ανθρώπους να ζήσουν έξω από το άσυλο. Εκεί συνάντησε μια καθημερινότητα με εργασία, σχέσεις, άθληση και ενδιαφέροντα. Ανθρώπους που εξακολουθούσαν να χρειάζονται φροντίδα, αλλά μπορούσαν παράλληλα να χαίρονται πράγματα στη ζωή τους.

Ένας από αυτούς ήταν ο κύριος Κώστας. Είχε περάσει είκοσι έξι χρόνια στη Λέρο, από το 1965 έως το 1991. Στην αφήγηση του Νικολάου το 2022, ήταν 84 ετών και ζούσε σε ξενώνα στη Χαλκίδα. Του άρεσε να ακούει μουσική και να γεμίζει τετράδια με τη γραφή του. Τα αποκαλούσε «Τα Νέα της Αμερικής».
Αυτές οι μικρές λεπτομέρειες μας βοηθούν να τον γνωρίσουμε. Ένας άνθρωπος που έζησε τόσα χρόνια σε ίδρυμα έχει ακόμη προτιμήσεις, συνήθειες, πράγματα στα οποία θέλει να αφιερώνει τον χρόνο του.
Στο oικοτροφείο της ΕΠΑΨΥ στην Ερέτρια, ο Νικολάου έκανε ένα ακόμη βήμα: έδωσε τη φωτογραφική μηχανή στους ίδιους τους ενοίκους. Μπορούσαν πλέον να επιλέξουν τι θα φωτογραφίσουν και τι θα μας δείξουν από τον κόσμο τους. Η επιλογή έχει σημασία. Συχνά μιλάμε για αυτούς, αποφασίζουμε τι τους χαρακτηρίζει και τι αξίζει να γνωρίζουμε για τη ζωή τους. Σπάνια όμως σταματάμε για να ακούσουμε τι έχουν οι ίδιοι να πουν.
Διάβασε επίσης:
Justin Quail: Ζώντας με σχιζοφρένεια και την απόρριψη των άλλων
Ο Louis Quail φωτογραφίζει τον αδελφό του, γνωρίζοντάς μας τις δυσκολίες, τις σχέσεις και τα ενδιαφέροντά του. Μια ζωή που δεν χωρά μόνο σε μια διάγνωση.
Για να υπάρξει ζωή πέρα από το ψυχιατρείο, χρειάζεται σταθερή υποστήριξη. Χρειάζεται όμως και μια κοινωνία που να δέχεται αυτούς τους ανθρώπους στην καθημερινότητά της. Να μπορούν να βγουν μια βόλτα, να γνωρίσουν κάποιον, να δημιουργήσουν μια σχέση χωρίς να τους ακολουθεί παντού η διάγνωσή τους.
Η πόρτα του ιδρύματος μπορεί να ανοίξει.
Το ζητούμενο είναι να μη βρουν όλες τις υπόλοιπες κλειστές.



Λέμε πως αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να ζουν ανάμεσά μας.
Πόσο έτοιμοι είμαστε όμως να τους δεχτούμε ως γείτονες, συναδέλφους ή φίλους;