Η ελευθερία, Σάντσο, είναι ένα από τα πιο πολύτιμα αγαθά που οι ουρανοί χάρισαν στους ανθρώπους. Δεν της παραβγαίνουν μήτε οι θησαυροί που περικλείει η γη, ούτε οι θησαυροί που τα πέλαγα σκεπάζουν: Για την ελευθερία, όπως και για την τιμή, μπορεί κι έχει χρέος κανείς να δώσει ακόμα και τη ζωή του. Αντίθετα, η σκλαβιά είναι το χειρότερο κακό που μπορεί να βρει τον άνθρωπο.

Το λέω τούτο, Σάντσο, γιατί είδες τα δώρα και την καλοπέραση που είχαμε στον πύργο αυτό, κι όμως ενώ έτρωγα τα νόστιμα φαγητά στα κατάφορτα τραπέζια κι έπινα τα ολόδροσα ποτά, ωστόσο ένιωθα σάμπως να βασανιζόμουνα από πείνα και δίψα, γιατί δεν τ’ απολάμβανα με την ίδια ελευθερία που θα τα χαιρόμουνα αν ήτανε δικά μου. Η υποχρέωση ν’ αναγνωρίσουμε το καλό και τις περιποιήσεις που μας κάνουν, είναι δεσμά που δεν αφήνουν ελεύθερο το πνεύμα.

Καλότυχος εκείνος που ο ουρανός τού έδωσε ένα κομμάτι ψωμί, δίχως να το χρωστάει παρά μονάχα στον ουρανό.

*****************************

Ξέρεις πόσα χρόνια περιπλανιέμαι στην πραγματικότητά σας; Ξέρεις πόσες φορές έχω δει τη ζωή όπως είναι πραγματικά; Τόσες όσες δεν μπορείς να φανταστείς. Πόνος, εξαθλίωση, πείνα και απίστευτη σκληρότητα. Είδα ανθρώπους να ταπεινώνονται τόσο, που να αναρωτιούνται γιατί γεννήθηκαν. Είδα φίλους μου να πεθαίνουν μέσα στην απελπισία.

Ξέρεις τι έβλεπα στο βλέμμα τους την τελευταία τους στιγμή; Σύγχυση. Μια τεράστια απορία πλανιόταν στα μάτια τους. Γιατί; Δεν νομίζω ότι ρωτούσαν γιατί πεθαίνουν, αλλά γιατί έχουν ζήσει… Όταν η ίδια η ζωή είναι τόσο παράλογη, ποιος μπορεί να πει τι είναι τρέλα και τι είναι λογική;

Ίσως τρέλα μπορεί να είναι, το να εγκαταλείπουμε τα όνειρά μας. Να γινόμαστε πρακτικοί, νομίζοντας ότι μπορούμε να δούμε την πραγματικότητα. Ίσως αυτό να είναι τρέλα. Να ψάχνουμε θησαυρούς εκεί που σωρεύονται σκουπίδια. Ίσως η πολλή λογική να είναι τρέλα.

Και τι μεγαλύτερη τρέλα απ’ όλες, να βλέπεις τη ζωή όπως είναι και όχι όπως θα έπρεπε να είναι.