Τα Χριστούγεννα του 1920, η ζωή του μεγάλου Έλληνα ποιητή Κωστή Παλαμά έμελλε να αλλάξει για πάντα. Τότε ήταν που γνώρισε την 20χρονη Ελένη Κορτζά, μια νεαρή γυναίκα που, παρά τη μεγάλη διαφορά ηλικίας, θα γινόταν η πιο τρυφερή και μυστηριώδης παρουσία στη ζωή του.
Ο Παλαμάς ήταν ήδη 61 ετών και καταξιωμένος στον πνευματικό κόσμο της Ελλάδας. Τίποτα δεν προμήνυε τον βαθύ έρωτα που θα ένιωθε για την Ελένη. Η πρώτη τους συνάντηση έγινε στο σπίτι του ανιψιού του ποιητή, Χρήστου Ξανθόπουλου. Εκεί, ο Παλαμάς εντυπωσιάστηκε από τη φρεσκάδα, την ομορφιά, τη μόρφωση και την ευφράδεια της νεαρής κοπέλας, η οποία του δήλωσε με ειλικρίνεια:
«Δεν γνωρίζω τον ποιητή Παλαμά» — μια φράση που τον ξάφνιασε, καθώς εκείνη την εποχή το όνομά του ήταν ήδη θρύλος.
Οι συναντήσεις τους συνεχίστηκαν κάθε Σάββατο στο ίδιο σπίτι, παρουσία και άλλων ανθρώπων που επιθυμούσαν να ακούσουν τις απόψεις του μεγάλου ποιητή. Όμως αυτό δεν ήταν αρκετό ούτε για τον Παλαμά ούτε για την Ελένη, η οποία έπασχε από φυματίωση και αντλούσε ψυχική δύναμη από την παρουσία του.
“Επέρασα μια νύχτα, τη νύχτα της Δευτέρας προς την Τρίτη, με το λυρικό, το μεθυστικό πυρετό της ενθύμησής σου. Το δειλινό της Δευτέρας μου το εξακολούθησε και μου το συμπλήρωσε η νύχτα ίσα με τα ξημερώματα της Τρίτης, με όλη την αχαλίνωτη ελευθερία της φαντασίας, με όλη την ωραία, την ηδονόπαθη, τη λογική, τη βαθυστόχαστη, την τρομαχτική, την εντατική ασυναρτησία του ονείρου (…)”.
Έτσι, κανόνισαν ιδιαίτερες συναντήσεις στο περίφημο «κελί», όπως αποκαλούσε ο Παλαμάς το σπουδαστήριό του στην οδό Ασκληπιού 3. Εκεί συζητούσαν για τα πάντα: από πολιτική και λογοτεχνία, μέχρι προσωπικούς φόβους, όνειρα και ανησυχίες.
Με την πάροδο του χρόνου, η υγεία της Ελένης επιδεινωνόταν και την ανάγκαζε να φεύγει τους χειμερινούς μήνες σε πιο θερμά κλίματα. Τότε, οι δύο ερωτευμένοι προσπάθησαν να καλύψουν την απόσταση μέσω αλληλογραφίας. Ο έρωτάς τους κράτησε 14 ολόκληρα χρόνια, με τα γράμματα να αποκαλύπτουν τα βαθιά τους συναισθήματα. Στις επιστολές του, ο Κωστής Παλαμάς αποκαλούσε την Ελένη «Ραχήλ», προσδίδοντάς της σχεδόν μυθική διάσταση.
“ Τα γράμματά σου πώς πονούν! Παλμός τους είναι η μελαγχολία, μια deception τα τρεμοσαλεύει κ’ ένας φόβος τα κιτρινίζει. Αστείος και αφελής θα ήμουν αν προσπαθούσα να σε παρηγορήσω. Μα και δεν πρέπει να σου σιωπήσω δυο πράγματα: Πρώτα, πως μου δίνουν κ’ εμένα ένα πένθος που όσο κι αν είναι δυσκολοέκφραστο, εύκολα θα μπορής να το εννοήσης. Επειτα και μαζί πως μου δίνουν μια χαρά. Το πένθος είναι από το πένθος σου, και η χαρά από τη σκέψη πως με θεωρείς άξιο της εμπιστοσύνης σου ώστε να γέρνης προς την ψυχή μου το πρόσωπο της θλίψης σου”.
Το 1935, η Ελένη Κορτζά έφυγε από την Ελλάδα για την Αφρική, ακολουθώντας τον στρατηγό πατέρα της. Επέστρεψε το 1945, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Κωστή Παλαμά, χωρίς να προλάβει να του πει το τελευταίο αντίο.
Η φύση της σχέσης τους παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα της ελληνικής λογοτεχνικής ιστορίας — ένας έρωτας σιωπηλός, πνευματικός και βαθιά ανθρώπινος.
